فتق کشاله ران یکی از مشکلات نسبتاً رایج است که زمانی رخ میدهد که بخشی از بافت یا روده از یک نقطه ضعیف در عضلات ناحیه کشاله ران بیرون بزند و باعث ایجاد برآمدگی یا احساس درد شود. این مشکل بیشتر در مردان دیده میشود، اما ممکن است برای زنان یا حتی کودکان هم اتفاق بیفتد. در این مقاله به طور ساده توضیح میدهیم فتق کشاله ران چیست، چرا ایجاد میشود، چه علائمی دارد، چگونه تشخیص داده میشود و چه روشهایی برای درمان آن وجود دارد.
فتق کشاله ران چیست؟
فتق کشاله ران (inguinal hernia) که به آن فتق اینگوینال هم میگویند، نوعی بیرونزدگی غیرطبیعی است که زمانی رخ میدهد که بخشی از بافتهای داخل شکم، معمولاً قسمتی از روده یا چربی اطراف آن، از نقطهای ضعیف در دیواره عضلانی پایین شکم عبور کرده و به صورت برجستگی در ناحیه کشاله ران ظاهر میشود. این مشکل میتواند هنگام ایستادن، سرفه کردن یا بلند کردن اجسام سنگین بیشتر دیده شود و گاهی با درد، احساس فشار یا سوزش همراه است. فتق کشاله ران بهخودیخود بهبود پیدا نمیکند و در صورت پیشرفت ممکن است عوارضی ایجاد کند، به همین دلیل تشخیص بهموقع و بررسی پزشکی آن اهمیت زیادی دارد.
علت ایجاد فتق کشاله ران چیست؟
فتق کشاله ران به دلیل ترکیبی از عوامل از جمله نقطه ضعیف در دیواره شکم و افزایش فشار داخل شکم رخ می دهد. عوامل زیر در ایجاد فتق کشاله ران نقش دارند:
- ضعف مادرزادی: برخی از افراد با دیواره شکمی به طور طبیعی ضعیف به دنیا می آیند که به مرور زمان آنها را مستعد ابتلا به فتق می کند.
- افزایش سن: با افزایش سن، ماهیچه ها و بافت های آنها به تدریج ضعیف می شود و خطر فتق را افزایش می دهد.
- کشیدگی مزمن: فعالیتهای مداوم که شامل زور زدن هستند، مانند بلند کردن اجسام سنگین، سرفههای مزمن یا یبوست، میتوانند عضلات شکم را تحت فشار قرار دهند و منجر به فتق شوند.
- چاقی: وزن بیش از حد بدن فشار بیشتری بر دیواره شکم وارد می کند و آن را بیشتر مستعد ابتلا به فتق می کند.
علائم و نشانههای رایج فتق کشاله ران کدامند؟
فتق کشاله ران می تواند علائم مختلفی داشته باشد که با توجه به شدت و نوع فتق متفاوت باشد. علائم رایج عبارتند از:
- برآمدگی یا تورم قابل توجه در ناحیه کشاله ران که ممکن است هنگام ایستادن یا سرفه برجسته تر شود.
- درد یا ناراحتی در کشاله ران، به ویژه در هنگام فعالیت بدنی یا بلند کردن اجسام سنگین.
- احساس فشار یا ضعف در ناحیه کشاله ران.
- احساس سوزش یا درد در محل برآمدگی.
- در برخی موارد، اگر فتق به دام افتاده، حالت تهوع، استفراغ یا یبوست رخ می دهد.
- وجود درد یا ورم اطراف بیضهها؛ این نشانه در مواردی رخ میدهد که قسمتی از روده به داخل کیسهی بیضه (اسکروتوم) فرو رفته باشد.
آیا فتق کشاله ران خطرناک است؟
زمانی که فتق شما با اعمال فشار دیگر به داخل فرو نرود این بدان معنا است که احتمالا فتق در دیوارهی شکم گیر کرده و اصطلاحا تبدیل به فتق گیرافتاده یا اینکارسره شده است. فتق گیرافتاده (اینکارسره) ممکن است دچار پیچ خوردگی شود و در نتیجه جریان خون در بافت درگیر را مسدود کند. فتق گیرافتاده در صورت عدم درمان ممکن است منجر به مرگ شود.
علایم و نشانههای پیچ خوردگی فتق کشاله ران
علائم و نشانه های فتق کشاله ران عبارت است از:
- حالت تهوع، بالا آوردن یا هر دو مورد
- تب
- دردهای ناگهانی که به سرعت شدت میگیرند
- قرمز، کبودی یا سیاه شدن برآمدگی ناشی از فتق
- عدم توانایی در دفع مدفوع یا خارج کردن باد معده
چه عواملی ریسک ابتلا به فتق کشاله ران را افزایش میدهند؟
موارد زیر از جمله مواردی است که خطر ابتلا به فتق کشاله ران را افزایش میدهد:
- جنسیت: مردها هشت برابر بیشتر از زنان مستعد ابتلا به فتق کشاله ران هستند.
- سن: با افزایش سن ماهیچهی دیوارهی رحم ضعیفتر میشود.
- نژاد: سفیدپوستها بیشتر در معرض ابتلا به این بیماری هستند.
- سابقه ژنتیکی: اگر یکی از فامیلهای درجه یک شما مثل والدین یا خواهر یا برادرتان قبلا دچار قتق مغبنی باشد.
- سرفههای مزمن: برای مثال سرفههای پی در پی ناشی از سیگار کشیدن مداوم.
- یبوست شدید: چرا که یبوست هنگام دفع مدفوع فشار زیادی به دیوارهی شکم میآورد.
- بارداری: زیرا حین بارداری عضلات دیوارهی شکم تضعیف شده، همچنین فشار زیادی به آن ها وارد میشود.
- تولد زودرس و کم وزن بودن حین تولد.
- سابقهی پیشین ابتلا به فتق: حتی قبلا در کودکی متبلا به فتق بودهاید احتمال ابتلای مجدد در شما بیش از سایرین است.
چه زمانی لازم است به پزشک مراجعه کنیم؟
درصورتی که فتق شما متمایل به قرمزی، کبودی یا سیاهی شد و چنانچه هر یک از علایم پیچخوردگی فتق را مشاهده کردید فورا به پزشک متخصص مراجعه کنید.
اگر در هر یک از دو طرف استخوان شرمگاهی خود در قسمت کشالهی ران یک برآمدگی نسبتا بزرگ یا دردناک مشاهده کردید توصیه میشود به پزشک مراجعه کنید. قابل ذکر است که برآمدگی ناشی از فتق کشاله ران حین ایستادن راحتتر دیده میشود و معمولا با گذاشتن دست روی ناحیهی درگیر کاملا قابل لمس است.
روشهای تشخیص فتق کشاله ران توسط پزشک کدامند؟
پزشک برای تشخیص فتق کشاله ران معمولاً ابتدا از شرح حال و معاینهی فیزیکی استفاده میکند؛ یعنی دربارهی برآمدگی، درد، احساس سنگینی یا علائمی که با سرفه، زور زدن یا ایستادن بیشتر میشوند سؤال میپرسد و سپس ناحیهی کشاله ران را در حالت ایستاده و خوابیده بررسی و لمس میکند و ممکن است از بیمار بخواهد سرفه کند یا زور بزند تا فتق واضحتر شود.
در بسیاری از موارد همین معاینه برای تشخیص کافی است، اما اگر فتق کوچک باشد، واضح نباشد یا نیاز به بررسی دقیقتر وجود داشته باشد، از روشهای تصویربرداری مانند سونوگرافی، سیتیاسکن یا امآرآی نیز کمک گرفته میشود.
راههای درمان فتق کشاله ران
از آنجا که شدت علائم و شرایط بیماران با هم متفاوت است، آشنایی با راههای درمان این عارضه اهمیت زیادی دارد. شناخت روشهای درمانی کمک میکند فرد با دیدی آگاهانهتر برای کنترل علائم و انتخاب زمان مناسب درمان اقدام کند.
۱. جراحی باز
رایجترین و قطعیترین روش درمان فتق کشاله ران، جراحی باز است. در این روش، جراح با ایجاد یک برش کوچک در ناحیه کشاله ران، بافت بیرونزده (معمولاً بخشی از روده یا چربی شکمی) را به داخل شکم برمیگرداند و سپس دیواره ضعیف شکم را تقویت میکند. اغلب از یک توری مخصوص (مش جراحی) برای کاهش احتمال عود استفاده میشود. این روش سالهاست انجام میشود، نتایج قابل پیشبینی و ایمنی بالایی دارد و برای بیشتر بیماران، بهویژه فتقهای بزرگ یا موارد عودکرده، گزینه مناسبی است.
۲. جراحی لاپاراسکوپی
در جراحی لاپاراسکوپی، به جای یک برش بزرگ، چند برش کوچک روی شکم ایجاد میشود و جراح با کمک دوربین و ابزارهای ظریف، فتق را ترمیم میکند. در این روش هم معمولاً از مش برای تقویت دیواره شکم استفاده میشود. مزیت اصلی آن درد کمتر پس از عمل، جای زخم کوچکتر و بازگشت سریعتر به فعالیتهای روزمره است. البته این روش نیاز به تجهیزات تخصصی و تجربه جراح دارد و ممکن است برای همه بیماران مناسب نباشد.
۳. جراحی با بیحسی موضعی در موارد انتخابی
در برخی بیماران، بهویژه افراد مسن یا کسانی که بیماریهای زمینهای دارند، میتوان جراحی را با بیحسی موضعی یا بیحسی نخاعی انجام داد تا خطرات بیهوشی عمومی کاهش یابد. در این حالت بیمار هوشیار است اما ناحیه عمل کاملاً بیحس میشود. این روش بیشتر در جراحی باز کاربرد دارد و میتواند ایمنی بیشتری برای بیماران پرخطر فراهم کند.
۴. پایش و مراقبت محافظهکارانه (در موارد خاص)
اگر فتق کوچک باشد و علائم آزاردهندهای ایجاد نکند، پزشک ممکن است رویکرد «صبر و پایش» را پیشنهاد کند. در این حالت، بیمار تحت نظر قرار میگیرد و در صورت بروز درد، بزرگ شدن فتق یا علائم خطر مانند گیر افتادن فتق، جراحی انجام میشود. البته باید توجه داشت که فتق بهطور خودبهخود درمان نمیشود و تنها درمان قطعی آن جراحی است.
۵. استفاده از فتقبند (بهعنوان اقدام موقت)
فتقبند وسیلهای حمایتی است که با وارد کردن فشار ملایم، بیرونزدگی را کنترل میکند. این وسیله درمانکننده نیست، اما میتواند بهطور موقت علائم را کاهش دهد، مثلاً در افرادی که فعلاً امکان جراحی ندارند. استفاده طولانیمدت بدون نظر پزشک توصیه نمیشود، زیرا ممکن است باعث عوارض یا پنهان شدن علائم خطر شود.
عوارض احتمالی فتق کشاله ران در صورت عدم درمان چیست؟
برخی از رایج ترین عوارض این بیماری عبارت است از:
فشار وارد شدن به بافتهای مجاور
در اکثر مواقع در صورت عدم اقدام به جراحی، فتق مغبی به مرور بزرگتر میشود. در مردان، ممکن است فتق کشاله ران بر اثر بزرگ شدن وارد به کیسهی بیضه (اسکروتوم) شده که منجر به درد و ورم این ناحیه میشود.
فتق گیرافتاده (اینکارسره)
اگر برآمدگی ناشی از فتق در ناحیهی ضعیف دیوارهی شکم گیر کند، موجب انسداد روده شده که دردهای مزمن، تهوع، بالا آوردن و عدم توانایی در دفع مدفوع یا خارج کردن باد معده را به همراه دارد.
پیچخوردگی فتق
فتق گیرافتاده (اینکارسره) میتواند منجر به انسداد جریان خون در بخشهایی از رودهی شما شود. پیچخوردگی نفق میتواند منجر به بافتمردگی ناحیهی درگیر شده در روده بشود. پیچیدگی نفخ ممکن است موجب مرگ شود و در صورت ابتلا، فرد مبتلا فورا نیاز به جراحی دارد.
اقدامات پیشگیرانهای برای جلوگیری از ایجاد فتق کشاله ران
در حالی که همیشه نمی توان از فتق کشاله ران پیشگیری کرد، اقدامات خاصی می تواند خطر بروز آنها را کاهش دهد، که عبارتند از:
- حفظ وزن سالم: با اتخاذ یک رژیم غذایی متعادل و انجام ورزش منظم، افراد می توانند وزن خود را مدیریت کرده و فشار دیواره شکم خود را کاهش دهند.
- به درستی بلند کنید: هنگام بلند کردن اجسام سنگین، استفاده از تکنیک های بلند کردن مناسب، مانند خم کردن زانوها، صاف نگه داشتن کمر و استفاده از عضلات پا به جای عضلات پشت بسیار مهم است.
- اجتناب از زور زدن: سرفه مزمن، یبوست و زور زدن طولانی مدت در حین حرکات روده باید به سرعت درمان و مدیریت شود تا خطر فتق به حداقل برسد.
- ترک سیگار: سیگار کشیدن بافت ها را ضعیف می کند و توانایی بدن برای بهبودی را مختل می کند و افراد سیگاری را بیشتر مستعد ابتلا به فتق می کند.
- وضعیت بدنی خوب را تمرین کنید: حفظ وضعیت مناسب در حالت نشسته و ایستاده می تواند به توزیع یکنواخت وزن بدن و کاهش فشار روی ناحیه شکم کمک کند.
نتیجه گیری
فتق کشاله ران یک بیماری شایع پزشکی است که در صورت عدم درمان می تواند باعث ناراحتی و عوارض احتمالی شود. شناخت علل، علائم، گزینه های درمانی و اقدامات پیشگیرانه مرتبط با فتق کشاله ران برای افراد ضروری است تا اقدامات پیشگیرانه ای در مدیریت سلامت خود انجام دهند.
